Mana Telugu - Andhramahabharatam మన తెలుగు - ఆంధ్రమహాభారతం

2_1_63 వచనము ప్రకాష్ - వసంత

2009-11-01T14:49:00.000-08:00

వచనము

అదియును నూఱుయోజనంబుల వెడల్పును నూటయేఁబది యోజనంబుల నిడుపును నేను యోజనంబుల తనర్పునుం గలిగి వైహాయసంబయి కామగమనంబయి వ్యపేతశీతాతపంబయి సకల కాల కుసుమ ఫలభరిత పాదపవన సంకీర్ణ సరోవర విరాజితంబయి తపఃప్రభావంబున నమరేంద్రుచేత నిర్మితంబయి కరం బొప్పుచుండు నట్టి సభయందు.

(ఆ సభ నూరు ఆమడల వెడల్పు, నూట యాభై ఆమడల పొడవు, ఐదు ఆమడల ఎత్తు కలిగి ఆకాశంలో ఉంటుంది. అక్కడ చలి, ఎండ ఉండవు. అన్ని కాలాల్లోనూ అక్కడి సరస్సులు, చెట్ల తోపులు పూలు, పండ్లతో నిండుగా ఉంటాయి. దీన్ని ఇంద్రుడు తన తపోబలంతో నిర్మించుకున్నాడు.)

2_1_62 కందము ప్రకాష్ - వసంత

2009-09-22T01:00:00.000-07:00

కందము

శతమఖు సభ శుభ రత్నాం
చిత కాంచన రచిత మతి విచిత్రము లోక
త్రితయాఖిల లక్ష్మీ సం
శ్రిత మలవియె దానిఁ బొగడ శేషున కయినన్.

(ఇంద్రసభ ఎంతో వైభవంగా ఉంటుంది. దానిని పొగడటం ఆదిశేషుడికి కూడా సాధ్యం కాదు!)

-:ఇంద్రసభావర్ణనము:-

2009-09-22T00:56:00.001-07:00

2_1_61 వచనము ప్రకాష్ - వసంత

2009-09-22T00:53:00.000-07:00

వచనము

అనిన విని 'యవి యెట్టివి? వాని వినవలతు నానతిం' డని లోకపాల సభావిభవ శ్రవణ ప్రభూత కుతూహల చేతస్కుండై యడిగిన ధర్మరాజునకు నారదుం డిట్లనియె.

(దిక్పాలకుల సభలు ఎలా ఉంటాయో చెప్పమని ధర్మరాజు కుతూహలంతో నారదుడిని అడిగాడు.)

2_1_60 కందము వోలం - వసంత

2009-09-19T15:18:00.000-07:00

కందము

సురపతి యమ వరుణ ధనే
శ్వర కమలాసనుల దివ్యసభలెల్ల నరే
శ్వర! చూచితి నవి దీనికి
సరిగా వత్యంతవిభవ సౌందర్యములన్.

(ఇంద్ర, యమ, వరుణ, కుబేర, బ్రహ్మదేవుల సభలన్నీ చూశాను. ఐశ్వర్యంలో, సౌందర్యంలో అవి దీనికి సరితూగవు.)

2_1_59 కందము వోలం - వసంత

2009-09-19T15:15:00.000-07:00

కందము

భూనాథ! యిది యపూర్వ మ
మానుషము విచిత్ర రత్నమయ మిట్టి సభన్
మానవలోకేశ్వరులం
దే నెన్నఁడుఁ జూచి వినియి నెఱుఁగ ధరిత్రిన్.

(మహారాజా! ఈ సభ అపూర్వం, మానవాతీతం, విచిత్రరత్నమయం. మానవలోకం లోని రాజుల దగ్గర ఇలాంటి సభను నేను ఎప్పుడూ చూసి, విని ఎరుగను.)

2_1_58 వచనం వోలం - వసంత

2009-09-19T15:11:00.000-07:00

వచనం

అని కృతాంజలి యయి 'మునీంద్రా! యీత్రిలోకంబులయందును మీ చూడనివి లేవెందే నిట్టి యపూర్వంబైన సభ చూచి యెఱుంగుదురే?' యని మయ నిర్మితం బయిన సభ చూపినం జూచి విస్మితుండయి నారదుండు ధర్మరాజున కి ట్లనియె.

(అని, "మునీంద్రా! ఈ మూడులోకాల్లో మీరు చూడనివి లేవు. ఎక్కడైనా ఇలాంటి అపూర్వమైన సభను చూశారా?", అని మయుడు నిర్మించిన ఆ సభను చూపించగా నారదుడు ఆశ్చర్యపోయి ధర్మరాజుతో ఇలా అన్నాడు.)

-:ఇట్టి సభ నెచ్చటనైనఁ జూచితిరా యని ధర్మజుఁడు నారదు నడుగుట:-

2009-09-19T15:06:00.001-07:00

2_1_57 తేటగీతి వోలం - వసంత

2009-09-19T15:05:00.000-07:00

తేటగీతి

నాయథాశక్తిఁ జేసి యన్యాయపథముఁ
బరిహరించి మహాత్ముల చరితలందు
బుద్ధి నిలిపి మీ యుపదేశమున శుభంబు
లయిన వాని ననుష్ఠింతుఁ బ్రియముతోడ.

(నాకు చేతనైనంతవరకు అన్యాయమార్గం వదిలి, మహాత్ముల చరితలపై బుద్ధినిలిపి మీ ఉపదేశం వల్ల మంచి పనులు ఆచరిస్తాను.)

2_1_56 వచనం వోలం - వసంత

2009-05-30T17:17:00.000-07:00

వచనం

మఱియు నాస్తిక్యం బనృతంబు ప్రమాదం బాలస్యం బనర్థజ్ఞులతోడి చింతనంబు క్రోధంబు దీర్ఘచింత దీర్ఘ
సూత్ర్తత యెఱుకగలవారి నెఱుంగమి యర్థంబుల యందనర్థకచింత నిశ్చిత కార్యంబులు సేయమి మంత్రంబుల
రక్షింపమి శుభంబులఁ బ్రయోగింపమి విషయంబులం దగులుట యనంబరఁగిన పదునాలుఁగు
రాజదోషంబులఁ బరిహరింతె యని యడిగిన నారదునకు ధర్మరా జిట్లనియె.

(నాస్తికత, అబద్ధమాడటం, ఏమరుపాటు, సోమరితనం, తెలివితక్కువవాళ్లతో కార్యాలోచన చేయటం, కోపం, ఎక్కువకాలం చింతించటం, చేయవలసిన పనిగురించి ఎక్కువకాలం ఆలోచించటం, ఆలస్యంగా చేయటం, జ్ఢానులను గుర్తించకపోవటం, ప్రయోజనకరమైన విషయాల్లో ప్రయోజనం లేని ఆలోచనలు చేయటం, నిర్ణయించిన పనులు చేయకపోవటం, రహస్యాలు కాపాడుకోలేకపోవటం, శుభకార్యాలు చేయకపోవటం, ఇంద్రియలోలత్వం - అనే పదునాలుగు రాజదోషాలను విడిచిపెట్టావు కదా అన్న నారదుడితో ధర్మరాజు ఇలా అన్నాడు)

2_1_55 తేటగీతి వోలం - వసంత

2009-05-25T15:14:00.000-07:00

తేటగీతి

కడిఁది రిపులపైఁ బోవంగఁ గడఁగి యున్న
నీకు ముందఱఁ జని రిపు నృపులయందు
దగిలి సామాద్యుపాయంబు లొగిన సంప్ర
యోగమునఁ జేసి వర్తిల్లుచున్నె చెపుమ.

(నువ్వు శత్రురాజులపై దండెత్తటానికి ముందే సామదానభేదదండోపాయాలను ప్రయోగిస్తున్నావు కదా!)

2_1_54 చంపకమాల వోలం - వసంత

2009-05-25T15:06:00.000-07:00

చంపకమాల

వదలక బుద్ధి నంతరరివర్గము నోర్చి జితేంద్రియుండ వై
మొదలన దేశకాలబలముల్ మఱి దైవబలంబుఁ గల్గి భూ
విదిత బలుండవై యహితవీరుల నోర్వఁగ నుత్సహింతె దు
ర్మద మలినాంధ చిత్తులఁ బ్రమత్తుల నింద్రియ నిర్జితాత్ములన్.

(నీ మనసులోని శత్రువులను, ఇంద్రియాలను జయించి, బయటి శత్రువులను జయించాలనే ఉద్దేశంతో ఉన్నావు కదా!)

2_1_53 చంపకమాల వోలం - వసంత

2009-05-21T00:07:00.000-07:00

చంపకమాల

బహుధనధాన్య సంగ్రహము బాణశరాసన యోధవీర సం
గ్రహము నిరంతరాంతరుదకంబులు ఘాసరసేంధనౌఘ సం
గ్రహము ననేక యంత్రములుఁ గల్గి యసాధ్యములై ద్విషద్భయా
వహు లగుచుండ నొప్పునె భవత్పరిరక్ష్యములైన దుర్గముల్

(నీ కోటలన్నీ ధనధాన్యాలు, ధనుర్బాణాలు, వీరులు, నీళ్లు, గడ్డి, ఉప్పు, పులుపు, కారం వంటి ఆహారపదార్థాలు, పానీయాలు, వంటకట్టెలు, యంత్రాలు మొదలైనవి సమృద్ధిగా కలిగి దుర్భేద్యాలై ఉన్నాయి కదా!)

2_1_52 ఆటవెలది వోలం - వసంత

2009-05-19T23:46:00.000-07:00

ఆటవెలది

దార సంగ్రహంబు ధరణీశ! రతి పుత్త్రఫలము
శీలవృత్త ఫలము శ్రుతము
దత్తభుక్తఫలము ధనము వేదము లగ్ని
హోత్ర ఫలము లనియు నొగి నెఱుంగు

(భార్యను పొందటానికి ఫలం - రతి, పుత్రులు. ధర్మాలను గురించి వినటానికి ఫలం - సచ్ఛీలం. సంపాదించిన ధనానికి ఫలం - దానం చెయ్యటం, అనుభవించటం. వేదాలకు ఫలం - అగ్నిహోత్రాలు)

2_1_51 ఆటవెలది వోలం - వసంత

2009-05-18T20:48:00.000-07:00

ఆటవెలది

వార్తయంద జగము వర్తిల్లుచున్నది
యదియు లేని నాఁడ యఖిల జనులు
నంధకారమగ్ను లగుదురు గావున
వార్త నిర్వహింపవలయుఁ బతికి.

(ప్రపంచం వార్త మీదే నడుస్తున్నది. అది లేకుంటే ప్రజలు అంధకారంలో మునిగినట్లే. కాబట్టి ప్రభువు వార్తను బాగా నడపాలి.)

2_1_50 కందము వోలం - వసంత

2009-05-18T20:27:00.000-07:00

కందము

వెలయఁగ విద్వజ్జన ము
ఖ్యులతోడ నశేషధర్మకుశలుఁడ వయి యి
మ్ముల లోక వ్యవహార
మ్ములు దయఁ బరికింతె నిత్యమును సమబుద్ధిన్.

(రోజూ పండితులతో కలిసి లోకవ్యవహారాలు విచారిస్తున్నావు కదా!)

2_1_49 కందము వోలం - వసంత

2008-08-10T20:50:00.000-07:00

కందము

పరికించుచు బాహాభ్యం
తర జనములవలన సంతతము నిజరక్షా
పరుఁ డవయి పరమహీశుల
చరితము వీక్షింతె నిపుణచరనేత్రములన్

(శత్రువులనుంచి నిన్ను నువ్వు రక్షించుకుంటూ, గూఢచారుల ద్వారా వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తున్నావు కదా!)

2_1_48 కందము వోలం - వసంత

2008-07-23T21:30:00.000-07:00

కందము

వలయు నమాత్యులుఁ జుట్టం
బులు మూలబలంబు రాజపుత్త్రులు విద్వాం
సులు బలసియుండ నిచ్చలుఁ
గొలువుండుదె లోక మెల్లఁ గొనియాడంగన్

(నీకు ఇష్టమైనవారు ఆసీనులై ఉండగా రోజూ కొలువుదీరుతున్నావు కదా!)

2_1_47 సీసము + ఆటవెలది వోలం - వసంత

2008-07-23T21:13:00.000-07:00

సీసము

ఆయంబునందు నాలవ భాగమొండె మూఁ
  డవ భాగమొండె నం దర్ధమొండె
గాని మిక్కిలి సేయఁగాదు వ్యయంబని
  యవధరించితె బుద్ధి నవనినాథ !
యాయుధాగారధనాధ్యక్ష్యములయందు
  వరవాజి వారణావళులయందు
బండారములయందుఁ బరమ విశ్వాసుల
  భక్తుల దక్షులఁ బంచితయ్య

ఆటవెలది

గురుల వృద్ధ శిల్పివరవణి గ్భాంధవ
జనుల నాశ్రితులను సాధుజనులఁ
గరుణఁ బేదఱికము వొరయకుండఁగఁ బ్రోతె
సకలజనులు నిన్ను సంస్తుతింప

(ఆదాయంలో సగానికి మించి ఖర్చుచేయకూడదని గ్రహించావు కదా! ముఖ్యమైన ఉద్యోగాలలో సమర్థులను నియమించావు కదా! ప్రజల్ని దయతో పోషిస్తున్నావు కదా!)

2_1_46 కందము వోలం - వసంత

2008-07-16T20:17:00.001-07:00

కందము

కృత మెఱిఁగి కర్త నుత్తమ
మతుల సభల సంస్తుతించి మఱవక తగు స
త్కృతి సేయుదె కృత మెఱిఁగెడు
పతియె జగజ్జనుల నెల్లఁ బరిపాలించున్.

(మేలు చేసిన వారిని గుర్తిస్తున్నావు కదా!)

2_1_45 కందము వోలం - వసంత

2008-03-12T19:45:00.000-07:00

కందము

పంగుల మూకాంధుల విక
లాంగులను నబాంధవుల దయం బ్రోతె భయా
ర్తుం గడిఁది శత్రునైనను
సంగరరంగమునఁ గాతె శరణం బనినన్.

(కుంటివారిని, మూగవారిని, గుడ్డివారిని, వికలాంగులను, అనాథులను దయతో పోషిస్తున్నావు కదా! శరణుకోరితే శత్రువును కూడా కాపాడుతున్నావు కదా!)

2_1_44 కందము వోలం - వసంత

2008-03-11T20:10:00.000-07:00

కందము

హీనులగు కర్షకులను
భూనుత! ధాన్యంబు బీజములు వణిజులకున్
మానుగ శతైకవృద్ధి న
నూనముగా ఋణము లిత్తె యుత్తమబుద్ధిన్.

(పేద రైతులకు విత్తనాలూ, వర్తకులకు నూటికి ఒక రూపాయి వడ్డీ వంతున అప్పులూ ఇస్తున్నావు కదా!)

2_1_43 కందము వోలం - వసంత

2008-03-11T20:06:00.000-07:00

కందము

ధరణీనాథ భవద్భుజ
పరిపాలితయైన వసుధఁ బరిపూర్ణములై
కర మొప్పుచున్నె చెఱువులు
ధరణి కవగ్రహభయంబు దనుకక యుండన్.

(రాజా! నీ రాజ్యంలోని చెరువులు అనావృష్టి భయంలేకుండా నిండుగా ఉన్నాయి కదా!)

2_1_42 కందము వోలం - వసంత

2008-03-10T20:49:00.000-07:00

కందము

చోర భయ వర్జితముగా
ధారుణిఁ బాలింతె యధికధనలోభమునం
జోరుల రక్షింపరుగా
వారలచే ధనముగొని భవద్భృత్యవరుల్.

(రాజ్యంలో దొంగల భయం లేకుండా పాలిస్తున్నావు కదా! నీ సేవకులు దొంగల దగ్గర డబ్బు పుచ్చుకొని వాళ్లని రక్షించటం లేదు కదా!)

2_1_41 కందము వోలం - వసంత

2008-03-09T21:47:00.000-07:00

కందము

ధనలుబ్ధుల మ్రుచ్చులఁ గూ
ర్పని వారలఁ బగఱవలని వారల ధృతి చా
లని వారల దుర్జనులం
బనుపవుగా రాజకార్యభారము దాల్పన్.

(రాజకార్యాలకు చెడ్డవారిని పంపటం లేదు కదా!)

2_1_40 కందము వోలం - వసంత

2007-07-04T17:04:00.000-07:00

కందము

అనఘా నీ ప్రస్తవమున
నని నీల్గిన వీరభటుల యనుపోష్యుల నె
ల్లను బ్రోతె భుజనాచ్ఛా
దనముల వారలకు నెమ్మి దఱుఁగక యుండన్.

(నీ ఉద్యోగుల కుటుంబాలకు లోటు లేకుండా చూసుకొంటున్నావు కదా!)

2_1_39 కందము వోలం - వసంత

2007-07-04T17:02:00.000-07:00

కందము

కులపుత్త్రు లైన సద్భృ
త్యులకును సత్కార మర్థితోఁ జేయుదె వా
రలు నీ ప్రస్తవమున ని
మ్ములఁ గృతము దలంచి ప్రాణములు విడుతు రనిన్.

(భృత్యులను సత్కరిస్తే వారు నీకోసం ప్రాణమిస్తారు.)

2_1_38 కందము వోలం - వసంత

2007-07-04T16:58:00.000-07:00

కందము

తమతమ కనియెడు తఱి జీ
తము గానక నవయు భటుల దౌర్గత్యవిషా
దము లేలిన వాని కవ
శ్యము నెగ్గొనరించు నతఁడు శక్రుం డైనన్.

(జీతాలు అందనివారి కష్టాలు ఎంతటివారికైనా కీడు చేస్తాయి.)

2_1_37 ఉత్పలమాల వోలం - వసంత

2007-07-04T16:56:00.000-07:00

ఉత్పలమాల

ఉత్తమమధ్యమాధమ నియోగ్యత బుద్ధి నెఱింగి వారి న
య్యుత్తమమధ్యమాధమని యోగములన్ నియమించితే నరేం
ద్రోత్తమ భృత్యకోటికి ననూనముగాఁ దగు జీవితంబు లా
యత్తము సేసి యిత్తె దయ నయ్యయి కాలము దప్పకుండఁగన్.

(ఉద్యోగులకు సకాలంలో జీతాలు ఇస్తున్నావు కదా.)

2_1_36 కందము వోలం - వసంత

2007-07-04T16:53:00.000-07:00

కందము

ఉపధాశుద్ధులఁ బాప
వ్యవగతబుద్ధుల వినీతివర్తుల సములన్
సుపరీక్ష నియోగించితె
నిపుణుల నర్థార్జనాది నృపకార్యములన్.

(పన్నులు వసూలు చేయటానికి సమర్థులనే నియమించావు కదా?)

2_1_35 కందము వోలం - వసంత

2007-06-10T09:54:00.000-07:00

కందము

సారమతిఁజేసి మానస
శారీర రుజావళులకు సతతంబుఁ బ్రతీ
కారములు సేయుచుండుదె
యారఁగ వృద్ధోపసేన నౌషధసేవన్.

(మనోవ్యాధులకు, శారీరకవ్యాధులకు చికిత్స చేసుకొంటున్నావు కదా?)

2_1_34 కందము వోలం - వసంత

2007-06-10T09:52:00.000-07:00

కందము

అనిశము సేవింతురె ని
న్ననఘా యష్టాంగమైన యాయుర్వేదం
బున దక్షు లైన వైద్యులు
ఘనముగ ననురక్తులై జగద్ధితబుద్ధిన్.

(ఆయుర్వేదంలో సమర్థులైన వైద్యులు నీకు సేవలు చేస్తున్నారా?)

2_1_33 కందము వోలం - వసంత

2007-06-10T09:47:00.000-07:00

కందము

క్షితినాథ శాస్త్రదృష్టి
ప్రతిభను దివ్యాంతరిక్ష భౌమోత్పాత
ప్రతికారులగుచు సన్మా
నితులయి వర్తింతురయ్య నీదైవజ్ఞుల్.

(నీ జ్యోతిషులు ఉత్పాతాలు కనిపెట్టి వాటికి విరుగుడుగా శాంతిక్రియలు జరుపుతున్నారు కదా!)

2_1_32 చంపకమాల వోలం - వసంత

2007-06-10T09:40:00.000-07:00

చంపకమాల

కడుఁ జనువాఁడు నై పురుషకారియ దక్షుఁడు నైనమంత్రి పెం
పడరఁగ రాజపుత్త్రుల మహాధనవంతులఁ జేసి వారితో
నొడఁబడి పక్ష మేర్పడఁగ నుండఁడుగా , ధన మెట్టి వారికిం
గడుకొని చేయకుండునె జగన్నుత గర్వము దుర్విమోహమున్.

(నీ మంత్రి ఇతరులతో కలిసి నీకు వ్యతిరేకవర్గం ఏర్పడేలా చేయటం లేదు కదా? ధనం ఎటువంటివారికైనా దురాశనూ, గర్వాన్నీ కలిగిస్తుంది.)

2_1_31 కందము వోలం - వసంత

2007-06-10T09:33:00.000-07:00

కందము

నానావిధ రణవిజయ మ
హా నిపుణు లవార్యవీర్యు లనఁ దగువారిన్
సేనాధ్యక్షులఁ జేసి తె
నీ నమ్మిన వారి మాననీయుల హితులన్.

(నీ సేనాధ్యక్షులు నువ్వు నమ్మినవారే కదా.)

2_1_30 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:24:00.000-07:00

కందము

జనవర ! నీయజ్ఞములం
దనవరతనియుక్తుఁ డయినయాజ్ఞికుఁడు ప్రయో
గనిపుణుఁ డై యేమఱ కుం
డునె నిజకృత్యముల నెప్పును సమబుద్ధిన్.

(నీ యాజ్ఞికుడు సమర్థుడేనా?)

2_1_29 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:22:00.000-07:00

కందము

ధీరుఁడు ధర్మాధర్మవి
శారదుఁడు బహుశ్రుతుండు సమచిత్తుఁడు వా
ణీరమణీశ్రితవదనస
రోరుహుఁ డనఁ జనునె నీ పురోహితుఁ డధిపా.

(నీ పురోహితుడు ధర్మం తెలిసినవాడేనా?)

2_1_28 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:19:00.000-07:00

కందము

రాజునకు విజయమూలము
రాజితమంత్రంబు సుస్థిరంబుగ దానిన్
రాజాన్వయ! రక్షింతె ధ
రాజనులకుఁ గర్ణగోచరము గాకుండన్.

(రాజుకు రహస్యమే విజయమూలం. రహస్యాలను జాగ్రత్తగా కాపాడుతున్నావా?)

2_1_27 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:17:00.000-07:00

కందము

అనఘుల శాస్త్రవిధిజ్ఞుల
ననురక్తులఁ బితృపితామహక్రమమున వ
చ్చినవిప్రుల మంత్రులఁ గా
నొనరించితె కార్యసంప్రయోగము పొంటెన్.

(శాస్త్రం తెలిసిన విప్రులను మంత్రులుగా నియమించావా?)

2_1_26 సీసము + ఆటవెలది కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:11:00.002-07:00

సీసము

మీవంశమున నరదేవోత్తముల దైన
సద్ధర్మమార్గంబు సలుపు దయ్య
ధర్మవిదుండవై ధర్మార్థకామంబు
లొండొంటి బాధింపకుండ నుచిత
కాలవిభక్తముల్ గా లీల సేవింతె
ధర్మువునంద చిత్తంబు నిలిపి
యిమ్ముల నపరరాత్రమ్ములం దెప్పుడుఁ
జింతింతె నిజబుద్ధిఁ జేయఁ దగిన

ఆటవెలది

రాజకృత్యములఁ దిరంబుగా నిఖిలని
యోగవృత్తులందు యోగ్యులయిన
వారిఁ గరము గారవమ్మునఁ బంచితె
నీవు వారి దయిన నేర్పెఱింగి.

(ధర్మార్థకామాల మధ్య కాలాన్ని సరిగా విభజిస్తున్నావా? రాజకార్యాలకు యోగ్యులైన వారిని నియమిస్తున్నావా?)

-:నారదుఁడు ధర్మరాజును రాజనీతి విషయములం గొన్నిటి నడుగుట:-

2007-06-02T13:11:00.001-07:00

2_1_25 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:08:00.000-07:00

వచనము

పర్వత పారిజాత రైవత సుముఖు లనుమహామునులతో నిట్లు వచ్చిన నారదమహామునికిం బ్రత్యుద్గతుం డయి ధర్మరాజు దమ్ములుం దానును నమస్కరించి తోడ్కొని తెచ్చి యున్నతాసనంబున నునిచి యడుగులు గడిగి యర్ఘ్య పాద్యాదివిధులం బూజించిన వారలకుశలం బడిగి నారదుండు రాజనీతివిషయంబుల నయ్యుధిష్ఠిరు నిట్లని యడిగె.

(నారదుడిని ధర్మరాజు పూజించాడు. అప్పుడు నారదుడు రాజనీతివిషయంలో ధర్మరాజును ఇలా అడిగాడు.)

2_1_24 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:05:00.000-07:00

కందము

తన పిఱుఁద ధర్మసంబో
ధనవాంఛను వచ్చు దేవతాఖచరమహా
మునివరులఁదపమార్గం
బునఁ గ్రమ్మఱఁ బంచె బ్రహ్మపుత్త్రుఁడు నెమ్మిన్.

(నారదుడు తన వెంట వచ్చే భక్తులను తపస్సు చేయమని పంపాడు.)

2_1_23 ఉత్పలమాల కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T13:00:00.000-07:00

ఉత్పలమాల

నీరజమిత్రుఁ డేల ధరణీగతుఁ డయ్యెడు నొక్కొ యంచు వి
స్మేరమనస్కులై జనులు మెచ్చి నిజద్యుతి చూచుచుండఁగా
నారదుఁ డేఁగుదెంచె గగనంబున నుండి సురేంద్రమందిర
స్ఫారవిలాసహాసి యగుపార్థుగృహంబునకుం బ్రియంబునన్.

(నారదుడు అర్జునుడి ఇంటికి వచ్చాడు.)

-:నారదుఁడు పాండవుల యొద్దకు వచ్చుట:-

2007-06-02T12:59:00.000-07:00

2_1_22 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:58:00.000-07:00

వచనము

అమ్మహామునులనెల్ల నతిభక్తిం బూజించి లబ్ధాశీర్వచనుం డై ధర్మతనయుండు వారలవలన ధర్మకథలు వినుచుఁ దమ్ములుం దానును సుఖంబుండునంత నొక్కనాఁడు.

(ధర్మరాజు వారిని పూజించి, వారు చెప్పే ధర్మకథలు వింటూ తమ్ములతో సుఖంగా ఉండగా ఒకరోజు.)

2_1_21 సీసము + ఆటవెలది కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:54:00.002-07:00

సీసము

సుబల మార్కండేయ శునక మౌంజా
యన మాండవ్య శాండిల్య మందపాల
బక దాల్భ్యరైభ్యక భాలుకి జతు
కర్ణ గౌతమ కౌశిక కణ్వ కుత్స
సావర్ణి పర్ణాద సత్య గోపతి
గోపవేష మైత్రేయ పవిత్రపాణి
ఘటజాను కాత్రేయ కఠ కలాప
సుమిత్ర హారీత తిత్తిరి యాజ్ఞవల్క్య

ఆటవెలది

వాయుభక్ష భార్గవ వ్యాస జైమిని
శుక సుమంతు పైల సువ్రతాదు
లయినమునులు నేము నరిగితి మెంతయు
రమ్యమయిన ధర్మరాజుసభకు.

(మునులందరూ ధర్మరాజు సభకు వచ్చారు.)

2_1_20 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:54:00.001-07:00

వచనము

మఱియును.

(ఇంకా.)

2_1_19 మత్తేభవిక్రీడితము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:51:00.002-07:00

మత్తేభవిక్రీడితము

మదమాతంగ తురంగ కాంచన లసన్మాణిక్య గాణిక్య సం
పద లోలిం గొని వచ్చి యిచ్చి ముద మొప్పం గాంచి సేవించి ర
య్యుదయాస్తాచలాసేతుశీతనగమధ్యోర్వీపతుల్ సంతతా
భ్యుదయున్ ధర్మజుఁ దత్సభాస్థితు జగత్పూర్ణప్రతాపోదయున్.

(సేతువు నుండి హిమాలయాల వరకూ ఉన్న రాజులందరూ వచ్చి ధర్మరాజుకు కానుకలు ఇచ్చారు.)

2_1_18 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:51:00.001-07:00

వచనము

తదవసరంబున.

(అప్పుడు)

2_1_17 ఉత్పలమాల కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:49:00.000-07:00

ఉత్పలమాల

మంచిగ భూరిభూసురసమాజము నెల్లను భక్తితోడఁ బూ
జించి, యభీష్టదానములు సేసి ధనార్థులఁ దన్పి, దిక్కులన్
నించె యశంబు, బంధులకు నెయ్యురకున్ హృదయప్రియంబు గా
వించె, విభూతి యేర్పడఁ బవిత్రుఁడు ధర్మసుతుండు నెమ్మితోన్.

(ధర్మరాజు ఎన్నో దానాలు చేశాడు.)

2_1_16 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:48:00.000-07:00

వచనము

అనుజసహితుం డయి దైవజ్ఞదత్తశుభముహూర్తంబున ధౌమ్యాదిభూసురాశీర్వాదపుణ్యాహనాదంబు లెసంగ సభాప్రవేశంబు నేసి యంత.

(ధర్మరాజు విప్రులు నిర్ణయించిన ముహూర్తాన తన తమ్ములతో సభాప్రవేశం చేశాడు.)

2_1_15 ఉత్పలమాల కిరణ్ - వసంత

2007-06-02T12:45:00.000-07:00

ఉత్పలమాల

వీరుఁడు ధర్మజుండు పదివేవురు విప్రుల కొప్పఁ బాయసా
హారము భక్తిఁ బెట్టి మఱి యందఱకుం జెఱు వేయునేసి వి
స్తారయశుండు ధేనువుల ధర్మవిధిన్ మణిముద్రికాద్యలం
కారదుకూలపుష్పఫలగంధయుతంబుగ నిచ్చి లీలతోన్.

(ధర్మరాజు విప్రులకు భోజనం పెట్టి గోదానం చేశాడు.)

2_1_14 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-31T23:14:00.001-07:00

వచనము

మఱియు సకలజన మనోహరంబు లైన నానావిధ యంత్రంబులును ననవరత కుసుమఫలభరితంబు లైన తరువనంబులును వికచకమల కుముదాభిరామంబు లైన జలాశయంబులును వివిధ విచిత్రపతాకావలంబిత తోరణ విటంక ప్రదేశంబులునుం గలిగి దశ కిష్కు సహస్ర ప్రమాణవృత్తాయతంబును సహస్రకర ప్రభా ప్రసర విస్తార విభూతియును వివిధరత్న విభవాభిశోభితంబునుంగా నపూర్వ సభా భవనంబు నందుఁ బదునాలుగు నెలలు నిర్మించి దాని నెనిమిది వేల రాక్షస కింకరుల మహాకాయుల మహాజవసత్త్వ సంపన్నుల నంతరిక్షచరులం బనిచి మోపించికొని వచ్చి ధర్మరాజున కిచ్చి గదయును శంఖంబును భీమార్జునుల కిచ్చి ధర్మరాజు చేత సత్కృతుండయి మయుం డరిగిన.

(ఎన్నో యంత్రాలు, తోటలు, కొలనులు అమర్చి ఆ సభను నిర్మించి, బలవంతులైన రాక్షసులచేత ఆ భవనాన్ని మోయించి ధర్మరాజుకు ఇచ్చాడు. భీముడికి గదను, అర్జునుడికి శంఖాన్ని అందించి, ధర్మరాజు వద్ద సన్మానం పొంది వెళ్లాడు.)

2_1_14 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-31T23:14:00.000-07:00

2_1_13 సీసము + ఆటవెలది కిరణ్ - వసంత

2007-05-31T23:04:00.000-07:00

సీసము

సురుచిరహరినీల కిరణ జలంబులఁ
బద్మరాగారుణపద్మములను
రాజిత రాజీవరాజ హంసావళి
నిర్మల సౌవర్ణ కూర్మములను
గమనీయవైదూర్య కుముదంబులను వజ్ర
మీన మౌక్తిక నవ ఫేనములను
మరకతశైవలోత్కరముల విలసిల్లఁ
గొల నని సన్మణిస్థలము చూచి

ఆటవెలది

పలుఁగురాలకుడ్యముల రుచుల్ గప్పిన
జలము లున్నయెడలు వెలయఁ జూచి
యననుపస్థలంబు లని జను లెఱుఁగక
యుండునట్లుగా మయుండు సేసె

(ఇంద్రనీలమణుల కిరణాలనే నీళ్లతో,
పద్మరాగమణులతో చెక్కిన ఎర్రని పద్మాలతో,
వెండితో చేసిన తెల్లని తామరలతో,
బంగారుపోతపోసిన తాబేళ్లతో,
వైదూర్యాలతో మలిచిన కలువలతో,
ముత్యాలతో కల్పించిన నురుగులతో,
మరకతాలతో చేసిన నాచులతో ప్రకాశించే మణిమయప్రదేశాలు చూసి అవి నీటిమడుగులని,
స్ఫటికపురాళ్లగోడల కాంతులు కప్పటం చేత నీళ్లుండే చోట నీళ్లు లేవనీ - జనులు భ్రమపడేలా మయుడు సభను నిర్మించాడు.)

2_1_12 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-31T23:03:00.000-07:00

వచనము

మఱియును.

(అంతే కాక.)

2_1_11 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-05-31T08:23:00.000-07:00

కందము

విమలమణిమయము లగుదూ
లములం గంబముల గోడలను వేదులఁ గు
ట్టిమములఁ జుట్టినప్రాకా
రములను గరమొప్పుచుండ రచియించెసభన్

(మణిమయాలైన వస్తువులతో మయుడు అందమైన సభను నిర్మించాడు.)

2_1_10 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T22:24:00.000-07:00

కందము

దేవబ్రాహ్మణులకు నా
నావిధపూజనలఁ దర్పణము సేసి ధరి
త్రీవనితకపూర్వశ్రీఁ
గావింపఁ దొడంగె మయుఁడు గడు రమ్యముగాన్

(మయుడు సభను నిర్మించటం ప్రారంభించాడు.)

2_1_9 సీసము + ఆటవెలది కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T22:19:00.000-07:00

సీసము

ఎందేని సర్వభూతేశుండు సృజియించె
సచరాచరములైన జగము లెల్ల
గంగఁ బ్రత్యక్షంబు గావింప నెందేనిఁ
గృతవాసుఁ డయ్యె భగీరథుండు
నలినసంభవ నరనారాయణస్థాణు
వాసవప్రభృతి గీర్వాణముఖ్యు
లెందేనిఁ గ్రతువు లనేక యుగంబులఁ
జేసిరి రత్నవిచిత్ర వితత

ఆటవెలది

చైత్యములు మహా విశాల హిరణ్మయ
యూపతతులు నోలి నొప్పు చుండ
నట్టి బిందుసరమునం దున్న వివిధర
త్నోపకరణచయము లొనరఁ గొనియె

(బిందుసరంలో ఉన్న రత్నోపకరణాలన్నీ మయుడు గ్రహించాడు.)

2_1_8 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T22:11:00.000-07:00

వచనము

తొల్లి వృషపర్వుండను దానవేంద్రున కొక్కసభ నిర్మింప సమకట్టి వివిధ రత్నమయంబులయిన యుపకరణంబు లొడఁగూర్చి బిందుసరంబను కొలన సంగ్రహించినవాఁడ నయ్యుపకరణంబుల దాని విచిత్రంబుగా రచియించి తెచ్చి ధర్మరాజున కిచ్చెద మఱియును భౌమాదిత్యుండను రాజర్షిచేత నిహితంబయి సకలశత్రుఘాతినియైనదాని భీమసేనున కొక్కగదను దారుణం బయిన దివ్యఘోషంబు గలుగు దేవదత్తంబను శంఖం బర్జునునకు నిచ్చెదనని చెప్పి ధర్మరాజుచేత సత్కృతుండై మయుం డరిగె నంత నిట నారాయణుండును బాండవుల వీడ్కొని పితృదర్శనలాలసుండై ద్వారవతీపురంబున కరిగె నట మయుండును బూర్వోత్తరదిశాభిముఖుండై పోయి కైలాసంబునుత్తరంబున మైనాకశైలంబునందు హిరణ్యశృంగంబున.

(బిందుసరం అనే కొలనులో ఉంచిన సామగ్రితో ధర్మరాజుకు సభ నిర్మిస్తాను. శత్రువులను హతమార్చే గదను భీముడికి, దేవదత్తం అనే శంఖాన్ని అర్జునుడికి ఇస్తాను - అని చెప్పి మయుడు బయలుదేరాడు. కృష్ణుడు కూడా తన తండ్రిని చూడటానికి ద్వారవతికి వెళ్లాడు. మయుడు ఈశాన్యదిశలో వెళ్లి కైలాసపర్వతానికి ఉత్తరాన మైనాకపర్వతం మీది హిరణ్యశిఖరాన్ని చేరుకున్నాడు.)

2_1_7 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T22:05:00.000-07:00

వచనము

ఇమ్మనుజేంద్రుఁ డింద్ర దనుజేంద్రులకంటె మహావిలాస సౌ
ఖ్యమ్ములఁ బెద్ద యిద్ధరణిఁ గావున నీతని పేర్మికిం దగన్
నెమ్మి నొనర్చెదన్ సభ మణిప్రభ నొప్పఁగ దేవతా విమా
నమ్ములు నిట్టివే యని జనమ్ములు దానిన మెచ్చి చూడఁగన్.

(ఈ ధర్మరాజు వైభవంలో ఇంద్రుడి కంటే, రాక్షసుల రాజు కంటే గొప్పవాడు. ఆయనకు తగిన సభను నిర్మిస్తాను.)

2_1_6 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T22:04:00.000-07:00

వచనము

అనిన వాసుదేవునకు మయుం డిట్లనియె.

(అన్న కృష్ణుడితో మయుడు ఇలా అన్నాడు.)

2_1_5 చంపకమాల కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T14:25:00.000-07:00

చంపకమాల

కురుపతికిన్ యుధిష్ఠిరునకున్ సకలక్షితిపాలసేవ్య సు
స్థిర విభవాభిరామున కతి ప్రమదంబుగ రత్నరాజి సుం
దర మగు దాని నొక్క సభ ధాత్రి కపూర్వముగా నొనర్చి చె
చ్చెరఁ గొనిరమ్ము నీదయిన శిల్పకలాకుశలత్వ మేర్పడన్.

(కురుపతి అయిన ధర్మరాజు ఆనందించేలా, అపూర్వమైన ఒక సభను నీ శిల్పకళానైపుణ్యానికి నిదర్శనంగా నిర్మించి తీసుకురా.)

2_1_4 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T14:20:00.000-07:00

వచనము

ఏను దానవ విశ్వకర్మ ననేకవిధ శిల్ప కలా కుశలుండ మీ కిష్టంబయిన దాని నిర్మించెదం బనుపుం డనిన నర్జునుం డచ్యుతుమొగంబు చూచి యతని నెద్దియేనియు నొక్క యపూర్వం బయినదాని నిర్మింప నియోగింపు మనినఁ గృష్ణుండు పెద్దయుంబ్రొద్దు విచారించి మయున కిట్లనియె.

(నేను దానవశిల్పిని. వివిధశిల్పకళలు తెలిసినవాడిని. మీకిష్టమైనది నిర్మిస్తాను. ఆజ్ఞాపించండి - అని మయుడు అడిగాడు. అర్జునుడు కృష్ణుడితో - అపూర్వమైనది ఏదన్నా నిర్మించమని ఆజ్ఞాపించండి - అన్నాడు. కృష్ణుడు ఆలోచించి మయుడితో.)

2_1_3 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T14:17:00.000-07:00

కందము

ఘనముగఁ బ్రాణము రక్షిం
చిన యుపకారికిఁ బ్రియంబు సేయుదు నన నే
ర్తునె యైనను నీకుఁ బ్రియం
బనఘా చేయంగ నిష్టమైనది నాకున్.

(నా ప్రాణాలు కాపాడిన నీకే మేలు చేయగలనని చెప్పలేను. అయినా నీకు ఇష్టమైనది చేయాలన్నది నా కోరిక.)

2_1_2 వచనము కిరణ్ - వసంత

2007-05-30T14:05:00.000-07:00

వచనము

అక్కథకుండు శౌనకాది మహామునులకుం జెప్పె నట్లు ధర్మతనయునొద్ద వాసుదేవ సహితుం డయి యున్న యర్జునున కతిప్రీతిం గృతాంజలి యయి మయుండి ట్లనియె.

(కథకుడైన ఉగ్రశ్రవసుడు శౌనకాది మునులతో ఖాండవదహనం వరకూ జరిగిన కథను చెప్పాడు. ఖాండవదహనం తరువాత కృష్ణుడితో కలిసి ధర్మరాజు దగ్గర ఉన్న అర్జునుడితో మయుడు ఇలా అన్నాడు - అని ఉగ్రశ్రవసుడు మళ్లీ కథను ప్రారంభించాడు.)

మయుండొక్కసభను నిర్మించి ధర్మజున కిచ్చుట

2007-05-29T23:11:00.000-07:00

2_1_1 కందము కిరణ్ - వసంత

2007-05-29T22:59:00.000-07:00

కందము

శ్రీదయితోరస్థ్సల విమ
లాదిత్యాత్మజ నిరంతరానందమతీ ,
కోదండపార్థ నిఖిల ధ
రాదేవ స్తుత్య రాజరాజనరేంద్రా!

(రాజరాజనరేంద్రా!)

సభాపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము

2007-05-29T20:45:00.000-07:00

1_8_325 గద్యము వోలం - వసంత

2006-12-10T09:19:00.000-08:00

గద్యము

ఇది సకలసుకవిజనవినుత నన్నయభట్టప్రణీతం బైన శ్రీమహాభారతంబునం దాదిపర్వంబున విదురాగమనంబు గృష్ణసందర్శనంబును రాజ్యార్థలాభంబును ఖాండవప్రస్థనివాసంబును సుందోపసుందోపాఖ్యానంబును నారదువచనంబున ద్రౌపదియందు సమయక్రియయు నర్జునుతీర్థాభిగమనంబును నులూచీసమాగమంబును చిత్రాంగదయందు బభ్రువాహనజన్మంబును ద్వారకాగమనంబును వాసుదేవానుమతుం డయి యర్జునుండు సుభద్ర వివాహం బగుటయు సుభద్రాపహరణంబును హరణహారికయు నభిమన్యుసంభవంబును గాండీవదివ్యరథాశ్వలాభంబును ఖాండవదహనంబును నగ్నిభయంబువలన మయభుజంగమోక్షణంబును మందపాలోపాఖ్యానంబును నన్నది సర్వంబును నష్టమాశ్వాసము.

శ్రీ మహాభారతము నందలి యాదిపర్వము సమాప్తము.

(ఇది నన్నయభట్టు రచించిన శ్రీమహాభారతంలోని ఆదిపర్వంలో - విదురుడి రాక, కృష్ణుడు పాండవులను దర్శించటం, అర్ధరాజ్యం పాండవులకు లభించటం, ఖాండవప్రస్థంలో పాండవులు నివసించటం, సుందోపసుందుల ఉపాఖ్యానం, నారదుడి మాటలు విని పాండవులు ద్రౌపది విషయంలో నియమాన్ని పాటించటం, అర్జునుడి తీర్థయాత్రలు, ఉలూచి సమాగమం, చిత్రాంగదకు బభ్రువాహనుడు జన్మించటం, అర్జునుడు ద్వారకకు వెళ్లటం, సుభద్ర వివాహం, సుభద్రను తనతో తీసుకువెళ్లటం, సుభద్రకు యాదవులు అరణాలు అందించటం, అభిమన్యుడు జన్మించటం, గాండీవదివ్యరథాశ్వాలు అర్జునుడికి లభించటం, ఖాండవదహనం, మయుడిని రక్షించటం, మందపాలోపాఖ్యానం - మొత్తం ఎనిమిదవ ఆశ్వాసం.

ఆదిపర్వంలో అష్టమాశ్వాసం సమాప్తం.

శ్రీమహాభారతంలో ఆదిపర్వం సమాప్తం.)

1_8_324 మత్తకోకిల వోలం - వసంత

2006-12-10T09:16:00.000-08:00

మత్తకోకిల

రాజభూషణ నిత్యసత్య సరస్వతీవిలసన్ముఖాం
భోజ రాజమనోజ భూజనపూజ్యమాన మహాయశో
రాజహంస పయోజినీవనరమ్య దిఙ్ముఖ విక్రమో
ద్వేజితాహిత విష్ణుసన్నిభ విష్ణువర్ధనభూపతీ.

(రాజరాజనరేంద్రా!)

1_8_323 కందము వోలం - వసంత

2006-12-10T09:15:00.000-08:00

కందము

అభిమానమహార్ణవ హరి
నిభ విభవ విభాసమాన నిరవద్యరవి
ప్రభ రాజమనోహర వై
రిభయంకరశౌర్య నృపవరేణ్యశరణ్యా.

(రాజరాజనరేంద్రా!)

-:ఆశ్వాసాంతము:-

2006-12-10T09:14:00.000-08:00

1_8_322 కందము వోలం - వసంత

2006-12-10T09:10:00.000-08:00

కందము

జనమేజయజనపాలున
కనఘచరిత్రునకుఁ బ్రీతుఁ డయి వైశంపా
యనుఁ డాదిపర్వకథ యె
ల్లను నిమ్ముగఁ జెప్పె నని విలాసమహేంద్రా.

(రాజరాజనరేంద్రా! జనమేజయుడికి వైశంపాయనుడు ఆదిపర్వకథ అంతా చెప్పాడు అని సూతుడు శౌనకాది మునులకు చెప్పాడు.)

1_8_321 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-10T09:04:00.000-08:00

వచనము

ఇంద్రుండు నుపేంద్రార్జునుల నతి స్నేహంబునఁ గౌఁగిలించుకొని యర్జునునకు నాగ్నేయవారుణవాయవ్యాదిదివ్యబాణంబు లిచ్చి వీని కెప్పుడు నిష్టసఖుండ వయి యుండు మని కృష్ణుం బ్రార్థించి దివ్యవిమానారూఢుం డయి దివిజాప్సరోగణసేవితుం డయి దివంబున కరిగె నిట వాసుదేవార్జునులు మయుం దోడ్కొని మగిడి యింద్రప్రస్థపురంబునకు వచ్చి ధర్మరాజునకు మ్రొక్కి ఖాండవదహనప్రకారంబు సెప్పి మయుం జూపి సుఖం బుండి రని.

(ఇంద్రుడు అర్జునుడికి దివ్యాస్త్రాలు ఇచ్చి - ఎప్పుడూ అర్జునుడికి ప్రియమిత్రుడివై ఉండు - అని కృష్ణుడిని ప్రార్థించి, స్వర్గానికి వెళ్లాడు. కృష్ణార్జునులు కూడా మయుడిని వెంటబెట్టుకొని ఇంద్రప్రస్థానికి వచ్చి, ధర్మరాజుకు ఖాండవదహనం గురించి చెప్పి, మయుడిని పరిచయం చేసి, సుఖంగా ఉన్నారు.)

1_8_320 కందము వోలం - వసంత

2006-12-10T09:02:00.000-08:00

కందము

అనఘులు నరనారాయణు
లన నాదియుగంబునన్ సురాసురనుతుల
య్యును నపుడు మనుజు లగుటను
వినయంబున మ్రొక్కి రమరవిభునకు నంతన్.

(వారు నరనారాయణులైనా మానవరూపంలో ఉండటం వల్ల ఇంద్రుడికి మొక్కారు.)

1_8_319 కందము వోలం - వసంత

2006-12-10T08:58:00.000-08:00

కందము

అతిమానుష మత్యద్భుత
మతిదుష్కర మయిన కేశవార్జునకృతి గో
పతి చూచి మెచ్చి సురపరి
వృతుఁ డయి చనుదెంచెఁ గృష్ణవిజయులకడకున్.

(ఈ ఘనకార్యం చూసి మెచ్చుకొని ఇంద్రుడు దేవతలతో కృష్ణార్జునుల దగ్గరకు వచ్చాడు.)

1_8_318 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-10T08:49:00.000-08:00

వచనము

ఆలికి నెయ్యుండ వయి దానియోగక్షేమం బరయం దలంచి తది పులుఁ గెటయేనియుం బఱచుం గా కేమి యయ్యెడు వగవకుండు మనిన మందపాలుండు మందస్మితవదనుం డగుచు వసిష్ఠు నట్టి పురుషు నైన నరుంధతియట్టి భార్య యైనను నిర్నిమిత్తంబున స్త్రీవిషయంబునందు సంశయింపకుండ దిది స్త్రీలకు నైజంబ యని పలికి లపిత వీడ్కొని ఖాండవంబునకు వచ్చి పుత్త్రసహిత యయి కుశలిని యయి యున్న జరితం జూచి సంతుష్టుడై నిజేచ్ఛనరిగె నగ్నిదేవుండు నిట్లు నిర్విఘ్నంబున ఖాండవవనౌషధంబు లుపయోగించి విగతరోగుం డయి కృష్ణార్జునుల దీవించి చనియె నంత.

(భార్య మీది ప్రేమతో విచారిస్తున్నావు. దానికేమీ కాదు. చింతించకు - అని లపిత అనగా - వసిష్ఠుడి వంటి పురుషుడినైనా అరుంధతి వంటి భార్య కూడా స్త్రీ విషయంలో అనుమానించకుండా ఉండదు. ఇది స్త్రీలకు సహజమే - అని, ఖాండవానికి వచ్చి, కొడుకులతో క్షేమంగా ఉన్న జరితను చూసి, తృప్తిపొందాడు. అగ్నిదేవుడు కూడా అక్కడి ఔషధాలవల్ల రోగం తొలగి, కృష్ణార్జునులను దీవించి వెళ్లాడు.)

1_8_317 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:44:00.000-08:00

కందము

నాయొద్దన ప్రార్థించిన
వాయుసఖుం డపుడు నీకు వరదుం డయి శార్
ఙ్గేయుల నలువురఁ గాతును
ధీయుత యని పలికె మఱచితే మునినాథా.

(మునీశ్వరా! అగ్నిదేవుడు ఆ నలుగురినీ రక్షిస్తానని పలికిన సంగతి మరచిపోయావా?)

1_8_316 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:43:00.000-08:00

వచనము

అనిన విని లపిత యిట్లనియె.

(అది విని లపిత ఇలా అన్నది.)

1_8_315 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:40:00.000-08:00

కందము

మఱచునొకొ మఱవకుండియు
నెఱుఁగక యుండునొకొ యనలుఁ డెఱిఁగియు నెడ నే
మఱునొకొ పుత్త్రులఁ గావక
గుఱుకొని నమ్మంగ నగునె క్రూరాత్మకులన్.

(అగ్నిహోత్రుడు నా ప్రార్థనను మరచిపోతాడేమో? మరవకపోయినా నా పుత్రులను గుర్తించలేకపోతాడేమో? గుర్తించినా రక్షించక మోసగిస్తాడేమో? క్రూరాత్ములను నమ్మతగదుకదా?)

1_8_314 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:38:00.000-08:00

కందము

తరుణుల నజాతపక్షులఁ
జరణంబులు లేనివారి శార్జ్గేయుల న
ల్వుర నొక్కతె యెట దోడ్కొని
యరుగంగా నేర్చు జరిత యాపద గడవన్.

(పసివాళ్లైన శార్ఙ్గేయులు నలుగురినీ జరిత ఒక్కటే ఎక్కడికి తీసుకువెళ్లగలదు?)

1_8_313 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:28:00.000-08:00

వచనము

అగ్నిదేవుం డప్పుడు మందపాలుప్రార్థనం దలంచి యన్నలువురు శార్జ్గకులు నున్న వృక్షంబు భక్షింపక పరిహరించిన జరితయు దానిం జూచి సంతసిల్లి కొడుకులయొద్దకు వచ్చి సుఖం బుండె నంత నక్కడ మందపాలుండు పురందరువనంబు దహనుచేత దగ్ధం బగుట యెఱింగి యం దున్న జరితను బుత్త్రులం దలంచి యతిదుఃఖితుం డయి లపిత కి ట్లనియె.

(అగ్నిదేవుడు ఆ నలుగురూ ఉన్న చెట్టును దహించకుండా విడవగా, జరిత దానిని చూసి సంతోషించి, కొడుకుల దగ్గరకు తిరిగివచ్చి సుఖంగా ఉన్నది. ఖాండవదహనం గురించి మందపాలుడు విని, అందులో ఉన్న భార్యాపుత్రులను తలచి, దుఃఖించి, తన మొదటి భార్య అయిన లపితతో ఇలా అన్నాడు.)

1_8_312 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:21:00.000-08:00

కందము

నలుగురు నాలుగు వేద
మ్ములమంత్రము లొప్ప బ్రహ్మముఖములు వోలెన్
వెలయంగ సంస్తుతించుచు
నలఘులు మా కభయ మభయి మని రయ్యనలున్.

(ఆ నలుగురూ వేదమంత్రాలతో స్తోత్రం చేస్తూ అభయం ఇమ్మని అగ్నిదేవుడిని ప్రార్థించారు.)

1_8_311 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:15:00.000-08:00

వచనము

కావున నీవు మెచ్చినచోటికిఁ బోవనోపము మావలని మోహంబు విడిచి యరుగు మేము దహనక్లేశంబునం బొందినను నీవు జీవించి పుత్త్రులం బడయనోపుదువు నీపుణ్యవంశమున మాకు నగ్నిభయంబు దొలంగెనేని నీవు మాయొద్దకు వచ్చి యెప్పటియట్ల రక్షింతు వని కొడుకు లెల్ల మ్రొక్కినం జూచి జరితయు బాష్పపూరితనయన యై యాసన్నతరుగుల్మగహనదహనమహోత్సాహుం డయి వచ్చు హవ్యవాహనుం జూచి ప్రాణభయంబున గగనంబున కెగసి చనె నంత.

(కాబట్టి మేము బొరియలోకి వెళ్లము. మా మీద మమకారం విడిచి వెళ్లు. మేము మరణించినా నీవు మళ్లీ పుత్రులను పొందగలవు. ఒకవేళ మేము జీవిస్తే నీవు తిరిగివచ్చి మమ్మల్ని రక్షిస్తావు - అని ప్రార్థించగా జరిత కన్నీటితో ఆకాశానికి ఎగిరి వెళ్లింది.)

1_8_310 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:11:00.000-08:00

కందము

జ్వలనంబు వాయువశమునఁ
దొలఁగుడు జీవనము మాకు దొరకొనుఁ గృచ్ఛ్రం
బుల సంశయయుతకార్యం
బులు గర్తవ్యములు నియతములు వర్జ్యముల్.

(గాలి వశాన మంట తొలగిపోతే మేము జీవించవచ్చు. కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు, బాధ తప్పదు అనిపించే పనులు విడిచిపెట్టదగినవి. బాధ కలిగితే కలుగవచ్చు, లేకపోతే తప్పిపోవచ్చు అనిపించే పనులు చేయదగినవి.)

1_8_309 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:08:00.000-08:00

వచనము

మఱియు మాంసపిండంబుల మయియున్న మాకు బిలప్రవేశంబున మూషకభయంబు నియతం బింద యుండిన నగ్నిభయంబు సంశయితం బె ట్లనిన.

(ఎలుక వల్ల ప్రమాదం తప్పనిది. అగ్నిభయం అనుమానాస్పదం. ఎలాగంటే.)

1_8_308 తేటగీతి వోలం - వసంత

2006-12-09T12:06:00.000-08:00

తేటగీతి

బిలము సొచ్చితిమేని నం దెలుక చంపు
నింద యుండితిమేనిఁ దా నేర్చు నగ్ని
యెలుకచేఁ జచ్చుటకంటె నీజ్వలనశిఖలఁ
గ్రాగి పుణ్యలోకంబులఁ గాంతు మేము.

(బొరియలోని ఎలుక చేతిలో చనిపోవటం కంటే ఇక్కడే ఉండి మంటలలో మాడి పుణ్యలోకాలు పొందుతాము.)

1_8_307 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T12:03:00.000-08:00

వచనము

అని దుఃఖిత యై యున్న తల్లిం జూచి యగ్రతనయుం డైన జరితారి యి ట్లనియె.

(అని దుఃఖించే తల్లిని చూసి పెద్దకొడుకైన జరితారి ఇలా అన్నాడు.)

1_8_306 చంపకమాల వోలం - వసంత

2006-12-09T12:00:00.000-08:00

చంపకమాల

కొడుకుల బ్రహ్మవిత్తములఁ గోరినయట్టుల వీరి నల్వురం
బడసితి నిమ్మహాత్ముల నపాయము నొందకయుండఁ బెంచుచున్
నడపుమటంచు నన్ను మునినాథుఁడు మీజనకుండు పంచి యి
ప్పుడ యెటయేనిఁ బోయె హుతభుక్ప్రళయంబు దలంప కక్కటా.

(మీ తండ్రి కోరుకొన్నట్లు నలుగురు కొడుకులను కన్నాను. వీరికి అపాయం కలుగకుండా పెంచు - అని నన్ను ఆజ్ఞాపించి, ఈ ప్రమాదం ఏర్పడినప్పుడు ఎక్కడికో వెళ్లాడు. )

1_8_305 చంపకమాల వోలం - వసంత

2006-12-09T11:56:00.000-08:00

చంపకమాల

ఇది ప్రళయాగ్నివోలె దెసలెల్లను గప్పఁగ విస్ఫులింగముల్
వదలక వాయుసారథిజవంబునఁ దా నిట వచ్చె నేమి సే
యుదు సుతులార యీబిలము నొయ్యన పోయి చొరుండు దీనిఁ గ
ప్పెద ఘనపాంసుజాలముల భీమశిఖావళి దాఁకకుండఁగన్.

(అగ్నిదేవుడు వేగంగా ఇటు వస్తున్నాడు. ఏమి చేయాలి? ఈ బొరియలో ప్రవేశించండి. మంటలు తాకకుండా దుమ్ముతో ఈ బొరియను కప్పుతాను.)

1_8_304 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T11:53:00.000-08:00

కందము

వీరలఁ దోడ్కొనిపోవఁగ
నేరను బాలకులఁ బెట్టి నిర్దయబుద్ధిన్
వీరలతండ్రిక్రియం జన
నేరను విధికృతము గడవనేరఁగ లావే.

(వీరిని వెంటపెట్టుకు వెళ్లలేను. వీరి తండ్రిలా దయలేకుండా ఇక్కడే విడిచి వెళ్లలేను.)

1_8_303 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T11:51:00.000-08:00

కందము

తనయుల నజాతపక్షుల
ననలశిఖాభీతిచంచలాత్ముల నెటయుం
జననేరనిబాలకులను
జననియు వీక్షించి శోకసంతాపిత యై.

(ఎక్కడికీ వెళ్లలేని పసివాళ్లయిన కుమారులను చూసి తల్లి కూడా దుఃఖించింది.)

1_8_302 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T11:48:00.000-08:00

వచనము

అనిన నమ్మందపాలుప్రార్థనంజేసి యానలువురుశార్జ్గకులను నగ్నిదేవుండు రక్షించువాఁ డయ్యె నంత నిట.

(ఆ ప్రార్థన వల్ల ఆ నలుగురు శార్ఙ్గకులను అగ్నిదేవుడు రక్షించాడు. ఇక ఇక్కడ.)

1_8_301 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T11:44:00.000-08:00

కందము

నీవఖిలధర్మమూర్తివి
నావీర్యప్రభవు లయిన నలువురుసుతులన్
లావుకలఁ గరుణఁ గావుము
పావక భువనోపకారపర్యాప్తమతీ.

(నా కుమారులను దయతో రక్షించు.)

1_8_300 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T10:36:00.000-08:00

వచనము

అనిన విని మందపాలుండు మర్త్యలోకంబునకుఁ దిరిగివచ్చి నాకుం జెచ్చెరం బెక్కండ్రుపుత్త్రుల నెవ్విధంబునం బడయనగునో యని చింతించి పక్షులయందు వేగంబ యపత్యంబు పెద్దయగుటం జూచి తానును శార్జ్గకుం డై జరిత యను లావుక పెంటి యందు రమియించి దానివలన జరితారి సారిసృక్కస్తంబమిత్రద్రోణు లనువారల నలువురఁ గొడుకులఁ బరమబ్రహ్మవిదులం బడసి వారల ఖాండవంబునం బెట్టి తనపూర్వభార్యయైన లపితయుం దానును విహరించుచు నొక్కనాఁడు ఖాండవదహనోద్యతుండై వచ్చుచున్న యగ్నిభట్టారకుం గని యగ్ని సూక్తంబుల స్తుతియించి యి ట్లనియె.

(ఇది విని, మందపాలుడు మానవలోకానికి తిరిగివచ్చి, పక్షులలో సంతానం చాలా ఎక్కువగా ఉండటం చూసి, మగ లావుక పక్షిరూపం ధరించి, జరిత అనే ఆడ లావుక పక్షితో నలుగురు కుమారులను పొందాడు. వారిని ఖాండవవనంలో ఉంచి, తన మొదటి భార్య లపితతో విహరిస్తూ, ఆ వనాన్ని దహించటానికి వస్తున్న అగ్నిహోత్రుడిని చూసి, ఇలా అన్నాడు.)

1_8_299 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T10:34:00.000-08:00

కందము

ఎంతతపం బొనరించియు
సంతానము లేనివారు సద్గతిఁ బొందం
గాంతురె నీతప మేటికి
సంతానమువడయు మరిగి సన్మునినాథా.

(ఎంత తపస్సు చేసినా సంతానం లేక సద్గతి లభిస్తుందా? నీ తపస్సెందుకు? వెళ్లి సంతానం పొందు.)

1_8_298 వచనము వోలం - వసంత

2006-12-09T10:32:00.000-08:00

వచనము

నాకుఁ బుణ్యలోకంబులు లేకుండ నే నేమి దుష్కృతంబు సేసితి నమ్మునీంద్రునకు దేవత లి ట్లనిరి.

(నేనేమి పాపం చేశాను - అని అడగగా దేవతలు ఇలా అన్నారు.)

1_8_297 కందము వోలం - వసంత

2006-12-09T10:30:00.000-08:00

కందము

అమ్ముని యోగాభ్యాసవ
శమ్మున దేహంబు విడిచి చని పుణ్యులలో
కమ్ములు సొరఁ గానక వడిఁ
ద్రిమ్మరి దేవతలఁ గాంచి ధృతి ని ట్లనియెన్.

(ఆ ముని యోగాభ్యాసంతో శరీరం విడిచివెళ్లి, పుణ్యలోకాలు ప్రవేశించలేక, వెనుదిరిగి, దేవతలతో ఇలా అన్నాడు.)